มุสิกชาดก

มุสิกชาดก (ชาดกที่ 423)

ณ แคว้นมคธ อันอุดมสมบูรณ์ด้วยพืชพรรณธัญญาหาร มีนครราชคฤห์เป็นเมืองหลวง เหล่าพ่อค้าวาณิชต่างหลั่งไหลมาค้าขาย สร้างความมั่งคั่งแก่แคว้นเป็นอันมาก ในบรรดาพ่อค้าเหล่านั้น มีสหายสนิทสองคน คือ สุธรรมพ่อค้าผู้มั่งคั่งและใจบุญ กับ ธนกพ่อค้าผู้มีจิตใจคับแคบและตระหนี่

วันหนึ่ง สุธรรมได้มีโอกาสเดินทางค้าขายไปยังเมืองตักศิลา ดินแดนแห่งความรู้และศิลปะ เขาได้พบปะกับช่างฝีมืออันประณีตหลากหลายแขนง แต่มีสิ่งหนึ่งที่ดึงดูดใจเขาเป็นพิเศษ คือ เครื่องประดับอันวิจิตรงดงาม ซึ่งทำจากหยกเนื้อดี ประดับด้วยอัญมณีหลากสี สุธรรมตื่นตาตื่นใจกับความงามและศิลปะอันยอดเยี่ยม เขาจึงทุ่มเงินทองจำนวนมาก ซื้อเครื่องประดับเหล่านั้นกลับมายังเมืองราชคฤห์ เพื่อมอบเป็นของขวัญแก่ธนกผู้เป็นสหาย

เมื่อสุธรรมกลับมาถึงราชคฤห์ ธนกดีใจเป็นยิ่งนักที่ได้เห็นสุธรรมกลับมาอย่างปลอดภัย เขารีบเปิดห่อของขวัญด้วยความกระตือรือร้น แต่เมื่อได้เห็นเครื่องประดับอันงดงามเหล่านั้น ดวงตาของธนกก็เบิกกว้างด้วยความตื่นตะลึง เขาไม่เคยเห็นสิ่งใดที่สวยงามและมีค่ามากปานนี้มาก่อน

“สหายรัก!” ธนกร้องอุทานด้วยความปลื้มปิติ “เจ้าหาของขวัญอันล้ำค่ามาให้ข้าถึงเพียงนี้ ข้าจะตอบแทนเจ้าอย่างไรดี”

สุธรรมยิ้มอย่างอ่อนโยน “เราเป็นสหายกันมานาน การได้เห็นเจ้ามีความสุขก็เพียงพอแล้ว”

ธนกรู้สึกซาบซึ้งในมิตรภาพของสุธรรม แต่ในใจลึกๆ กลับมีความรู้สึกอิจฉาเล็กน้อยที่สุธรรมสามารถหาของที่มีค่าเช่นนี้มาให้เขาได้ เขาจึงตัดสินใจที่จะตอบแทนสุธรรมด้วยสิ่งที่มีค่าไม่แพ้กัน

ในขณะที่สุธรรมกำลังจัดเตรียมข้าวของเพื่อเดินทางไปค้าขายอีกครั้งหนึ่ง ธนกก็เข้ามาหาเขาพร้อมกับกล่องไม้แกะสลักอย่างสวยงาม

“สุธรรม สหายรัก” ธนกกล่าว “ข้าได้เตรียมของขวัญไว้ให้เจ้า เป็นสิ่งที่ข้าภูมิใจนำเสนอมากที่สุด”

สุธรรมรับกล่องมาเปิดออก ทันทีที่เห็นสิ่งที่อยู่ภายใน เขาก็ถึงกับผงะ

“นี่มันอะไรกัน ธนก?” สุธรรมถามด้วยความสงสัย

ภายในกล่องนั้น มีหนูตัวผู้ตัวหนึ่ง กำลังนั่งกินเมล็ดข้าวอย่างเอร็ดอร่อย หนูตัวนั้นมีขนสีขาวสะอาด ดวงตากลมโตเป็นประกาย และมีท่าทีสง่างามอย่างน่าประหลาด

“นี่คือมุสิกะ สหายของข้า” ธนกกล่าวด้วยความภาคภูมิใจ “มันเป็นหนูที่แสนฉลาดและขยันขันแข็ง ข้าเลี้ยงดูมันมาเป็นอย่างดี มันจะช่วยเจ้าในการเดินทางค้าขาย หากมีสิ่งใดที่เจ้าต้องการ มันจะสามารถหามาให้เจ้าได้”

สุธรรมรับฟังอย่างงุนงง เขาไม่เข้าใจว่าหนูตัวหนึ่งจะสามารถช่วยเหลือเขาได้อย่างไร แต่ด้วยความเกรงใจสหาย เขาจึงรับมุสิกะมาไว้ในความดูแล

สุธรรมออกเดินทางค้าขายอีกครั้งหนึ่ง โดยมีมุสิกะติดตัวไปด้วย ในตอนแรก สุธรรมไม่ได้คาดหวังสิ่งใดจากมุสิกะมากนัก เขาเพียงแต่ให้ข้าวให้น้ำแก่หนูตัวนั้นเหมือนสัตว์เลี้ยงทั่วไป

แต่แล้ว เหตุการณ์ที่ไม่คาดฝันก็เกิดขึ้น ระหว่างทางที่สุธรรมกำลังเดินทางผ่านป่าทึบที่เต็มไปด้วยอันตราย เขาได้พบกับพวกโจรป่าที่ดักซุ่มรออยู่

“หยุดนะ เจ้าพ่อค้า!” พวกโจรตะโกนลั่น “มอบทรัพย์สินทั้งหมดของเจ้ามาให้หมด!”

สุธรรมตกใจกลัวเป็นอย่างยิ่ง เขาพยายามต่อรอง แต่พวกโจรไม่ฟัง

ในขณะที่สุธรรมกำลังจะยอมจำนนอยู่นั้นเอง เขาก็เห็นมุสิกะกระโดดออกมาจากกระเป๋าเสื้อของเขา มันวิ่งไปวิ่งมาอยู่รอบๆ ฝูงโจร ก่อนจะหายวับเข้าไปในพงหญ้า

สุธรรมคิดว่ามุสิกะคงจะหนีเอาชีวิตรอดไปแล้ว แต่ไม่นานนัก เขาก็ได้ยินเสียงเอะอะโครมครามจากในป่า

“อ๊าก! อะไรเนี่ย!” “เจ็บ!” “ช่วยด้วย!”

เสียงร้องด้วยความเจ็บปวดของพวกโจรดังระงมไปทั่ว สุธรรมแปลกใจ เขาจึงรีบวิ่งเข้าไปดู

เมื่อสุธรรมไปถึง เขาต้องตกตะลึงกับภาพที่เห็น พวกโจรป่านอนเกลือกกลิ้งร้องครวญครางอยู่บนพื้นดิน บางคนมีแผลถลอกปอกเปิก บางคนถูกก้อนหินทับ บางคนมีใบไม้แห้งปกคลุมทั่วตัว

เบื้องหน้าของพวกโจรเหล่านั้น มุสิกะกำลังวิ่งไปวิ่งมาอย่างคล่องแคล่ว มันคาบก้อนหินเล็กๆ มาทิ้งใส่พวกโจรบ้าง ปีนป่ายไปมาบนตัวพวกมันบ้าง ส่งเสียงร้องจี๊ดๆ น่ารำคาญ

พวกโจรพยายามที่จะจับตัวมุสิกะ แต่ก็ไม่สำเร็จ พวกมันอ่อนแรงจากการต่อสู้กับสิ่งมีชีวิตเล็กๆ ที่ว่องไวเกินไป

“ข้าไม่เคยเจออะไรแบบนี้มาก่อน!” หัวหน้าโจรตะโกนอย่างหัวเสีย

สุธรรมเห็นโอกาส เขาจึงรีบคว้าทรัพย์สินของตนที่วางอยู่ไม่ไกล แล้วรีบพาตัวเองและมุสิกะหนีออกมาจากบริเวณนั้น

หลังจากเหตุการณ์นั้น สุธรรมก็เริ่มมองมุสิกะเปลี่ยนไป เขาเริ่มตระหนักว่ามุสิกะไม่ได้เป็นเพียงแค่หนูธรรมดา

เมื่อสุธรรมเดินทางไปถึงเมืองที่หมาย เขาก็พบว่าตลาดวายเสียแล้ว พ่อค้าส่วนใหญ่ได้กลับบ้านกันหมด เขาจึงอดเสียดายไม่ได้

“แย่จริงๆ” สุธรรมพึมพำ “หากข้ามาถึงเร็วกว่านี้ ข้าคงจะได้ขายสินค้าของข้าหมด”

ทันใดนั้น มุสิกะก็กระโดดลงมาจากไหล่ของสุธรรม มันวิ่งเข้าไปในตลาดที่เงียบเหงา ก่อนจะกลับมาพร้อมกับถุงเล็กๆ ที่มีเมล็ดข้าวสารบรรจุอยู่เต็ม

สุธรรมสงสัย จึงแกะถุงออกดู สิ่งที่เขาพบทำให้เขาประหลาดใจยิ่งขึ้น เมล็ดข้าวสารเหล่านั้นเปล่งประกายราวกับทองคำ

“นี่มันอะไรกัน?” สุธรรมอุทาน

มุสิกะส่งเสียงร้องตอบ ราวกับจะบอกว่านี่คือเมล็ดข้าวที่มันเก็บเกี่ยวมา

สุธรรมนำเมล็ดข้าววิเศษเหล่านั้นไปขายยังร้านทอง พ่อค้าทองคำถึงกับตกตะลึงในความงามของเมล็ดข้าว เขาตกลงซื้อในราคาสูงลิ่ว ทำให้สุธรรมได้กำไรจำนวนมาก

ตั้งแต่นั้นมา สุธรรมก็เริ่มเชื่อมั่นในพลังของมุสิกะ เขาพบว่ามุสิกะสามารถช่วยเหลือเขาได้ในทุกๆ ด้าน

เมื่อใดที่สุธรรมต้องการสิ่งใด มุสิกะก็จะหามาให้เสมอ ไม่ว่าจะเป็นอาหารอร่อย ผ้าไหมชั้นดี หรือแม้กระทั่งอัญมณีหายาก

ครั้งหนึ่ง สุธรรมได้มีโอกาสเดินทางไปยังเมืองที่ห่างไกล เขาพบว่าชาวเมืองนั้นประสบปัญหาขาดแคลนน้ำอย่างรุนแรง

“พวกเราจะอยู่ได้อย่างไร หากไม่มีน้ำ” ชาวเมืองกล่าวอย่างสิ้นหวัง

สุธรรมเห็นความทุกข์ยากของชาวเมือง จึงคิดจะช่วยเหลือ

“ข้าจะลองหาทางดู” สุธรรมกล่าว

เขาจึงปล่อยมุสิกะให้สำรวจบริเวณนั้น มุสิกะใช้เวลาไม่นานก็กลับมาพร้อมกับข่าวดี

“ท่านสุธรรม! ข้าพบแหล่งน้ำใต้ดิน!” มุสิกะส่งเสียงร้องอย่างตื่นเต้น

สุธรรมดีใจเป็นอย่างยิ่ง เขาจึงนำชาวเมืองไปขุดน้ำที่มุสิกะบอก และในที่สุด พวกเขาก็พบแหล่งน้ำอันอุดมสมบูรณ์

ชาวเมืองต่างขอบคุณสุธรรมและมุสิกะเป็นอย่างมาก

ข่าวลือเรื่องความสามารถอันน่าทึ่งของมุสิกะได้แพร่สะพัดไปทั่ว ทำให้สุธรรมมีชื่อเสียงโด่งดังในฐานะพ่อค้าผู้โชคดี

ในขณะที่สุธรรมประสบความสำเร็จอย่างสูง ธนกผู้เป็นสหายกลับรู้สึกไม่สบายใจ เขาอิจฉามุสิกะที่สามารถช่วยเหลือสุธรรมได้ดีกว่าตนเอง

วันหนึ่ง ธนกจึงแอบลอบเข้ามาในบ้านของสุธรรม โดยมีเจตนาจะขโมยมุสิกะ

“ข้าจะเอามุสิกะไปเลี้ยงดูเอง” ธนกคิด “แล้วข้าจะเป็นพ่อค้าที่ร่ำรวยที่สุดในแคว้น”

ธนกรอจนสุธรรมหลับไป แล้วจึงค่อยๆ แอบเข้าไปในห้องนอนของสุธรรม เขาเห็นมุสิกะกำลังนอนหลับอยู่บนหมอนข้าง

ธนกรีบเข้าไปจับตัวมุสิกะ แต่ทันทีที่เขาแตะต้องตัวหนู มุสิกะก็ตื่นขึ้นมา

“จี๊ดดดดดด!” มุสิกะร้องเสียงแหลม

เสียงร้องของมุสิกะปลุกสุธรรมให้ตื่นขึ้น

“ใครอยู่ตรงนั้น!” สุธรรมตะโกน

เมื่อเห็นธนกในชุดสีดำ กำลังจับตัวมุสิกะอยู่ สุธรรมก็เข้าใจในทันที

“ธนก! เจ้าทำอะไร!” สุธรรมถามด้วยความผิดหวัง

ธนกรู้สึกละอายใจ แต่ก็ยังคงยืนกราน “ข้าต้องการเลี้ยงดูมุสิกะ ข้าจะดูแลมันให้ดีกว่าเจ้า!”

สุธรรมส่ายหน้าอย่างเศร้าใจ “เจ้าเข้าใจผิดแล้ว ธนก มุสิกะไม่ได้มีค่าเพียงแค่สิ่งที่มันหามาให้ แต่มันมีค่าเพราะจิตใจที่ช่วยเหลือผู้อื่นต่างหาก”

สุธรรมเข้าไปแย่งตัวมุสิกะคืนจากธนก

“เจ้าไม่มีวันเข้าใจค่าของมิตรภาพที่แท้จริง” สุธรรมกล่าว “เจ้ามีแต่ความโลภและความอิจฉา”

ธนกรู้สึกเสียใจและละอายใจเป็นอย่างยิ่ง เขาก้มหน้าก้มตา แล้วรีบวิ่งหนีออกจากบ้านของสุธรรมไป

ตั้งแต่วันนั้นเป็นต้นมา ธนกก็ไม่กล้าพบหน้าสุธรรมอีกเลย เขาต้องใช้ชีวิตอย่างยากลำบาก เนื่องจากความโลภและความอิจฉาของตนเอง ทำให้เขาพลาดโอกาสที่ดีที่สุดในชีวิต

ส่วนสุธรรม ก็ยังคงใช้ชีวิตอย่างมีความสุขกับมุสิกะ โดยใช้ความสามารถของมุสิกะในการช่วยเหลือผู้คน และแบ่งปันความมั่งคั่งที่ได้มาให้แก่ผู้ที่ยากไร้

วันเวลาผ่านไป สุธรรมได้กลายเป็นพ่อค้าที่ประสบความสำเร็จและเป็นที่รักของทุกคนในเมืองราชคฤห์

คติธรรม

ความโลภและความอิจฉาเป็นบ่อเกิดแห่งความทุกข์และการสูญเสีย มิตรภาพที่แท้จริงนั้นมีค่ามากกว่าทรัพย์สินเงินทอง และการช่วยเหลือผู้อื่นย่อมนำมาซึ่งความสุขและความเจริญ

บารมีที่บำเพ็ญ

การบำเพ็ญทานบารมี (การให้) และเมตตาบารมี (ความปรารถนาดีต่อผู้อื่น) โดยการใช้ทรัพย์สินที่ได้มาช่วยเหลือผู้ที่ตกยาก